Prokofiev: Siergiej Prokofiew, twórca symfonii i oper.

0

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew (1891-1953) był jednym z najwybitniejszych kompozytorów rosyjskich XX wieku, którego twórczość cechowała się innowacyjnością i potęgą wyrazu. Choć dziś nieżyjący, jego dorobek pozostaje żywy, a jego muzyka, od rewolucyjnych koncertów fortepianowych po liryczne balety, nadal fascynuje słuchaczy na całym świecie. W swojej burzliwej karierze, pełnej zarówno międzynarodowych sukcesów, jak i powrotu do ojczyzny w trudnych czasach, Prokofiew pozostawił po sobie bogate dziedzictwo, w tym siedem symfonii i liczne dzieła operowe i baletowe. Na [miesiąc rok] Siergiej Prokofiew miałby 133 lata.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Zmarł w wieku 61 lat.
• Żona/Mąż: Miał dwie żony: Carolinę (Linę) Codinę i Mirę Mendelson.
• Dzieci: Dwóch synów z pierwszego małżeństwa.
• Zawód: Kompozytor, pianista.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie innowacyjnej i wpływowej muzyki XX wieku, w tym baletów „Romeo i Julia” i „Kopciuszek”, a także opery „Miłość do trzech pomarańczy”.

Siergiej Prokofiew: Biografia Kompozytora

Podstawowe informacje o Siergieju Prokofiewie

Dane biograficzne i wykształcenie

Siergiej Siergiejewicz Prokofiew urodził się 27 kwietnia 1891 roku w Sontsowce, Imperium Rosyjskie (obecnie Ukraina). Już od najmłodszych lat wykazywał niezwykłe zdolności muzyczne, pisząc pierwsze kompozycje w wieku zaledwie pięciu lat. Edukację muzyczną kontynuował w Konserwatorium Petersburskim, gdzie studiował pod okiem wybitnych mistrzów, takich jak Anatolij Liadow (harmonia i kontrapunkt), Nikołaj Czerepnin (dyrygentura) i Nikołaj Rimski-Korsakow (orkiestracja). Ta wszechstronna edukacja stanowiła fundament jego późniejszej, niezwykle bogatej kariery kompozytorskiej.

Siergiej Prokofiew zmarł w Moskwie 5 marca 1953 roku, w wieku 61 lat. Jego odejście zbiegło się w czasie z dniem śmierci Józefa Stalina, co sprawiło, że informacja o śmierci wielkiego kompozytora została przyćmiona przez ogólnonarodową żałobę. Jego bogaty dorobek muzyczny, obejmujący liczne symfonie, opery, balety i utwory fortepianowe, jest świadectwem jego geniuszu i wpływu na muzykę XX wieku, czyniąc go jednym z kluczowych postaci w historii rosyjskiej i światowej muzyki klasycznej. Jego muzyka, często charakteryzująca się wyrazistą melodyką i rytmiką, należy do kanonu muzyki rosyjskiej.

Rodzina i życie prywatne Siergieja Prokofiewa

Pierwsze małżeństwo i rodzina

W 1923 roku Siergiej Prokofiew poślubił Carolinę (Linę) Codinę, utalentowaną hiszpańską śpiewaczkę. Z tego związku narodziło się dwóch synów. Choć początkowo ich relacja wydawała się harmonijna, para przechodziła trudności, co doprowadziło do separacji w 1941 roku, a formalny rozwód nastąpił w 1947 roku. Rozstanie to miało tragiczne konsekwencje dla Liny, która po powrocie Prokofiewa do ZSRR, w 1948 roku, została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa i skazana na dwadzieścia lat pobytu w łagrze. Dopiero po śmierci Stalina i samego Prokofiewa, w 1956 roku, odzyskała wolność.

Drugie małżeństwo i wsparcie

W 1948 roku, w rok po separacji z Liną, Siergiej Prokofiew zawarł kolejne małżeństwo. Jego wybranką została Mira Mendelson, która była nie tylko jego wieloletnią towarzyszką życia, ale także współautorką libretta do jego monumentalnej opery „Wojna i pokój”. Mira Mendelson okazała się nieocenionym wsparciem dla kompozytora, zwłaszcza w trudnych latach powojennych, kiedy to Prokofiew stał się obiektem ataków politycznych. Jej obecność dodawała mu sił i stabilności w obliczu zewnętrznych nacisków.

Kariera zawodowa Siergieja Prokofiewa

Początki kariery i „cudowne dziecko”

Już od najmłodszych lat Siergiej Prokofiew wykazywał niezwykłe predyspozycje kompozytorskie. Pierwszą kompozycję fortepianową, utwór zatytułowany „Indyjski galop”, napisał w wieku zaledwie pięciu lat. Melodię tę zapisała jego matka, dostrzegając w synu ogromny talent. Jako dziewięciolatek, Prokofiew stworzył swoją pierwszą operę, zatytułowaną „Olbrzym”, co świadczy o jego wczesnej dojrzałości artystycznej i ambicji. Te wczesne dokonania zwiastowały narodziny artysty, który w przyszłości miał zrewolucjonizować muzykę klasyczną.

Reputacja muzycznego buntownika i wczesne kompozycje

W latach studenckich Siergiej Prokofiew zyskał reputację muzycznego ikonoklasty i buntownika. Jego pierwsze dwa koncerty fortepianowe, charakteryzujące się agresywną dysonansowością i niezwykłymi wymaganiami technicznymi, szokowały zarówno publiczność, jak i krytyków. Te śmiałe dzieła, takie jak jego II Koncert fortepianowy, który w 1913 roku wywołał skandal podczas premiery w Pawłowsku, gdzie część publiczności krzyczała, że „koty na dachu robią lepszą muzykę”, podczas gdy inni byli zachwyceni nowatorskim brzmieniem, ugruntowały jego pozycję jako artysty łamiącego konwencje. Prokofiew nie bał się eksperymentować, co czyniło go postacią kontrowersyjną, ale zarazem fascynującą.

Współpraca z Ballets Russes

Przełomowym momentem w karierze Siergieja Prokofiewa była jego współpraca z Siergiejem Diagilewem, impresario słynnego zespołu Ballets Russes. Chociaż Diagilew początkowo odrzucił pierwszy projekt baletowy Prokofiewa, „Ała i Łolli”, szybko dostrzegł jego potencjał i zamówił kolejne dzieła. Sukces odniosły balety takie jak „Chout” (Błazen), „Le pas d’acier” oraz „Syn marnotrawny”. Te zamówienia umożliwiły Prokofiewowi zaprezentowanie swojego talentu szerszej publiczności i ugruntowały jego pozycję jako jednego z czołowych kompozytorów baletowych swoich czasów. Jego muzyka do baletu „Romeo i Julia” stała się z czasem jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł w historii gatunku.

Okres emigracji (1918–1936)

Po rewolucji październikowej w 1917 roku Siergiej Prokofiew, za zgodą komisarza ludowego ds. oświaty Anatolija Łunaczarskiego, zdecydował się opuścić Rosję. Rozpoczął okres swojej długiej emigracji, podczas której mieszkał kolejno w Stanach Zjednoczonych, Niemczech i Paryżu. Koncertował jako pianista, prezentując swoje kompozycje, a także tworzył na zamówienie zachodnich instytucji. W tym czasie powstała między innymi jego słynna opera „Miłość do trzech pomarańczy”, zamówiona przez operę w Chicago. Okres ten pozwolił Prokofiewowi na zdobycie międzynarodowego uznania i rozwinięcie swojego unikalnego stylu, jednocześnie jednak oddalał go od korzeni.

Powrót do Związku Radzieckiego i popularne dzieła

W 1936 roku Siergiej Prokofiew podjął decyzję o stałym powrocie do ojczyzny, wraz z rodziną. Decyzja ta, choć podyktowana różnymi motywacjami, otworzyła nowy rozdział w jego twórczości. W Związku Radzieckim powstały jego najbardziej przystępne i popularne dzieła, które zdobyły szerokie uznanie zarówno w kraju, jak i za granicą. Wśród nich znalazły się uwielbiane przez dzieci „Piotruś i wilk” (Peter and the Wolf), a także monumentalny balet „Romeo i Julia” (The ballet Romeo and Juliet), który do dziś pozostaje jednym z filarów repertuaru baletowego na całym świecie. Powrót do ZSRR oznaczał dla niego także konieczność nawigowania w złożonej rzeczywistości politycznej, co nie zawsze było łatwe.

Najważniejsze osiągnięcia i nagrody Siergieja Prokofiewa

Uznanie za klasyka nowoczesności

Siergiej Prokofiew jest powszechnie uważany za jednego z najważniejszych kompozytorów XX wieku. Jego twórczość, odznaczająca się świeżością pomysłów, wyrazistą melodyką i innowacyjnością formalną, wywarła ogromny wpływ na rozwój muzyki klasycznej. Jego dorobek jest imponujący i obejmuje 7 ukończonych oper, 7 symfonii, 8 baletów, 5 koncertów fortepianowych oraz 9 sonat fortepianowych. Kompozytor ten z powodzeniem łączył elementy tradycji z nowoczesnością, tworząc dzieła, które trafiały do szerokiego grona odbiorców, jednocześnie wyznaczając nowe ścieżki dla muzyki. Jego opera „Wojna i pokój” jest jednym z przykładów jego ambitnych dzieł. Warto wspomnieć, że jego muzyka do filmu „Aleksander Newski” skomponowana w czasie II wojny światowej, jest również niezwykle ceniona.

Kluczowe dzieła symfoniczne i baletowe

Wśród arcydzieł Siergieja Prokofiewa na szczególną uwagę zasługują jego dzieła symfoniczne i baletowe. Symfonia „Klasyczna” jest doskonałym przykładem jego mistrzowskiego opanowania stylu, napisana w duchu Haydna, jakby żył w 1917 roku. Suita „Lejtnant Kiże” oraz monumentalny balet „Kopciuszek” to kolejne przykłady jego wszechstronności i umiejętności tworzenia muzyki o niezwykłej sile wyrazu. Te kompozycje, wykonywane przez najlepsze orkiestry symfoniczne na świecie, do dziś stanowią ważny element repertuaru koncertowego. Jego sonatas, w tym sonatas fortepianowe, również zasługują na uwagę.

Muzyka filmowa i patriotyczna

Okres II wojny światowej przyniósł Siergiejowi Prokofiewowi możliwość stworzenia muzyki do filmu „Aleksander Newski”, która stała się ikoną patriotycznej twórczości. Równocześnie pracował nad swoim najbardziej ambitnym dziełem operowym – adaptacją epopei Lwa Tołstoja, „Wojna i pokój”. Te dzieła, powstałe w burzliwych czasach, odzwierciedlają jego zaangażowanie i umiejętność reagowania na wydarzenia historyczne poprzez sztukę. Jego muzyka często odzwierciedlała ducha epoki, a jego patriotyczne utwory były wyrazem wsparcia dla ojczyzny w trudnych chwilach.

Lista kluczowych dzieł Siergieja Prokofiewa

• Opera „Miłość do trzech pomarańczy”
• Balet „Chout” (Błazen)
• Balet „Le pas d’acier”
• Balet „Syn marnotrawny”
• „Piotruś i wilk” (Peter and the Wolf)
• Balet „Romeo i Julia” (The ballet Romeo and Juliet)
• Symfonia „Klasyczna”
• Suita „Lejtnant Kiże”
• Balet „Kopciuszek”
• Muzyka do filmu „Aleksander Newski”
• Opera „Wojna i pokój”
• Koncert fortepianowy nr I
• Koncert fortepianowy nr II
• IX Sonata fortepianowa
• Symfonia-Koncert na wiolonczelę

Ciekawostki i mniej znane fakty z życia Siergieja Prokofiewa

Pasja do szachów

Siergiej Prokofiew był nie tylko wybitnym kompozytorem, ale również zapalonym szachistą. Swoją pasję do tej strategicznej gry rozwinął już w wieku siedmiu lat. W 1914 roku, w ramach symultany, udało mu się pokonać samego przyszłego mistrza świata, José Raúla Capablankę. W latach 30. XX wieku regularnie grywał z innymi wybitnymi szachistami, w tym z Michaiłem Botwinnikiem. Szachy stanowiły dla niego nie tylko rozrywkę, ale także źródło inspiracji i dyscypliny umysłowej, co z pewnością wpływało na jego proces twórczy. Jego zamiłowanie do szachów jest jedną z najbardziej znanych ciekawostek o jego życiu.

Relacja ze Strawińskim

Choć Igor Strawiński i Siergiej Prokofiew byli dwoma gigantami rosyjskiej muzyki, ich relacje były złożone i naznaczone pewną rywalizacją. Mimo to, Strawiński wyrażał podziw dla twórczości Prokofiewa. Warto odnotować jego opinię o balecie „Błazen” (Chout), który nazwał jedynym utworem muzyki nowoczesnej, którego słucha z prawdziwą przyjemnością. Ta wzajemna wymiana, choć nie zawsze otwarcie wyrażana, stanowiła ważny element rosyjskiej sceny muzycznej.

Wsparcie dla młodych talentów

Mimo że Siergiej Prokofiew w późniejszych latach swojego życia stał się ofiarą ataków politycznych w Związku Radzieckim, zawsze znajdował czas i energię, aby wspierać młode talenty. Cieszył się uznaniem nowej generacji wirtuozów, dla których tworzył dedykowane utwory. Swiatosław Richter, jeden z najwybitniejszych pianistów XX wieku, otrzymał od niego IX Sonatę fortepianową. Z kolei dla Mścisława Rostropowicza, wybitnego wiolonczelisty, Prokofiew skomponował Symfonię-Koncert na wiolonczelę. To świadczy o jego otwartości i chęci promowania przyszłych pokoleń artystów.

Kontrowersje i trudności: atak polityczny i skandal

Kariera Siergieja Prokofiewa nie była pozbawiona trudności i kontrowersji. W 1948 roku stał się on ofiarą nagonki na tzw. „formalizm”, kiedy to władze radzieckie oskarżyły go o tworzenie muzyki „antydemokratycznej” i obcej narodowi. Te zarzuty miały drastyczny wpływ na jego zdrowie i sytuację finansową, zmuszając go do tworzenia bardziej przystępnych utworów. Wcześniej, w 1913 roku, premiera jego II Koncertu fortepianowego wywołała skandal w Pawłowsku, pokazując, jak wyprzedzał swoją epokę i jak jego nowatorskie brzmienie było odbierane przez publiczność. Te wydarzenia podkreślają złożoność jego życia i twórczości w kontekście historycznym.

Tabela najważniejszych wydarzeń z życia Siergieja Prokofiewa

Warto wiedzieć: Siergiej Prokofiew był postrzegany jako arogancki student, ponieważ prowadził dokładne statystyki błędów popełnianych przez swoich kolegów z klasy, co nie przysparzało mu popularności w konserwatorium.

Siergiej Prokofiew pozostaje jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii muzyki XX wieku. Jego talent kompozytorski, innowacyjne podejście do formy i harmonii, a także zdolność do tworzenia dzieł zarówno wymagających, jak i powszechnie lubianych, zapewniły mu trwałe miejsce w kanonie muzyki klasycznej. Mimo burzliwego życia osobistego i zawodowego, które naznaczone było emigracją i politycznymi naciskami, Prokofiew stworzył dzieła o niezwykłej sile wyrazu, które do dziś inspirują i poruszają słuchaczy na całym świecie, świadcząc o jego nieprzemijającym geniuszu.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Prokofiev