Johann Strauss: Król Walca, Syn, Twórca Nietoperza

0

Johann Strauss II, powszechnie znany jako „Król Walca”, był wybitnym austriackim kompozytorem muzyki lekkiej, skrzypkiem i dyrygentem, który zrewolucjonizował gatunek walca i operetki. Urodził się 25 października 1825 roku, a zmarł 3 czerwca 1899 roku, w wieku 73 lat. Jako syn słynnego Johanna Straussa I, odniósł spektakularny sukces, tworząc ponad 500 utworów tanecznych i operetkowych, które do dziś zachwycają publiczność na całym świecie.

Jego życie było naznaczone zarówno wielkimi sukcesami artystycznymi, jak i zawirowaniami osobistymi. Mimo początkowych sprzeciwów ojca, Johann Strauss II podążył za swoją pasją do muzyki, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych i uwielbianych kompozytorów w historii. Jego twórczość, pełna lekkości, elegancji i wiedeńskiego uroku, na zawsze wpisała się w kanon muzyki światowej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Zmarł w wieku 73 lat.
• Żona/Mąż: Był żonaty trzykrotnie: z Henriettą Treffz, Angeliką Dittrich i Adele Deutsch.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Kompozytor, skrzypek, dyrygent.
• Główne osiągnięcie: Zrewolucjonizował gatunek walca, tworząc ponad 500 utworów tanecznych i operetkowych, w tym ikoniczne walce jak „Nad pięknym modrym Dunajem”.

Johann Strauss II – Biografia „Króla Walca”

Pochodzenie i wczesne lata życia

Johann Baptist Strauss II, znany światu jako Johann Strauss Jr., urodził się 25 października 1825 roku w St Ulrich, niedaleko Wiednia. Jego ojcem był słynny kompozytor muzyki lekkiej, Johann Strauss I, a matką Maria Anna Streim. Kompozytor pochodził z katolickiej rodziny, jednak jego pradziadek ze strony ojca był węgierskim Żydem, co w późniejszych latach stało się przedmiotem manipulacji historycznych – naziści w 1941 roku próbowali ukryć to pochodzenie poprzez fałszerstwa dokumentów. Johann Strauss II miał dwóch młodszych braci, Josefa i Eduarda, którzy również podążyli ścieżką muzyki lekkiej, stając się uznanymi kompozytorami i dyrygentami.

Początkowo ojciec Johanna Straussa II, Johann Strauss I, kategorycznie sprzeciwiał się muzycznej karierze syna, pragnąc dla niego stabilnej przyszłości jako bankiera. Młody Johann potajemnie uczył się gry na skrzypcach u Franza Amona, pierwszego skrzypka w orkiestrze ojca. Gdy ojciec odkrył jego pasję, dopuszczał się dotkliwego bicia chłopca. Dopiero odejście ojca od rodziny do kochanki umożliwiło Johannowi pełne zaangażowanie w karierę muzyczną, z pełnym wsparciem matki.

Kariera i przełomowe momenty

Edukacja muzyczna Johanna Straussa II rozpoczęła się potajemnie. Jego oficjalny debiut jako kompozytora nastąpił w październiku 1844 roku w kasynie Dommayera w Hietzing. Mimo prób sabotowania występu przez ojca, młody muzyk odniósł ogromny sukces, prezentując publiczności m.in. walce „Sinngedichte” i „Gunstwerber”. **Sukces ten otworzył mu drzwi do dalszej kariery, a już w 1845 roku otrzymał prestiżowe stanowisko kapelmistrza 2. Wiedeńskiego Pułku Obywatelskiego, co było znaczącym osiągnięciem dla młodego artysty.**

Okres rewolucji 1848 roku był dla Johanna Straussa II czasem aktywnego zaangażowania politycznego. Opowiedział się po stronie rewolucjonistów, co skutkowało nawet aresztowaniem za publiczne granie „Marsylianki”. Jego polityczna przeszłość miała jednak swoje konsekwencje – dwukrotnie odrzucono jego kandydaturę na stanowisko dyrektora muzyki dworskiej. Po śmierci ojca w 1849 roku, Johann połączył obie orkiestry, ojcowską i własną, i zaczął intensywnie koncertować, starając się jednocześnie odzyskać względy monarchii poprzez dedykowanie marszów patriotycznych cesarzowi Franciszkowi Józefowi I. **Jego starania zostały ostatecznie nagrodzone w 1863 roku, kiedy to otrzymał upragniony tytuł dyrektora muzyki na balach dworskich (KK Hofballmusikdirektor).**

Życie osobiste i związki

Życie osobiste Johanna Straussa II było równie burzliwe, jak jego kariera artystyczna. **W 1862 roku poślubił śpiewaczkę Henriettę Treffz, znaną jako Jetty Treffz, z którą pozostał w związku aż do jej śmierci w 1878 roku.** Zaledwie sześć tygodni po odejściu Jetty, kompozytor ożenił się po raz drugi, tym razem z aktorką Angeliką Dittrich. Drugie małżeństwo okazało się jednak nieszczęśliwe. Strauss walczył o rozwód, którego Kościół rzymskokatolicki odmówił mu udzielić.

Aby móc ponownie się ożenić, Johann Strauss II musiał podjąć radykalne kroki. **W 1887 roku zmienił wyznanie oraz narodowość, stając się obywatelem Saxe-Coburg-Gotha. W sierpniu tego samego roku poślubił Adele Deutsch, która okazała się jego muzą i oparciem w późniejszych latach twórczości.** Jej obecność wniosła spokój i inspirację do życia kompozytora.

Muzyka – serce twórczości Johanna Straussa II

Dorobek kompozytorski Johanna Straussa II jest imponujący i liczy ponad 500 walców, polek, kadrylów oraz innych form tańca. Jego muzyka charakteryzuje się lekkością, elegancją, melodyjnością i wiedeńskim wdziękiem, co przyniosło mu światową sławę jako „Królowi Walca”. **Do jego najbardziej ikonicznych utworów należą walce „Nad pięknym modrym Dunajem” (An der schönen blauen Donau) oraz „Walc Cesarski” (Kaiser-Walzer).** Te arcydzieła stały się symbolami wiedeńskiej muzyki tanecznej i są rozpoznawalne na całym świecie, łącząc elegancję z radosnym duchem.

Oprócz walców, Strauss II skomponował również wiele innych, równie popularnych dzieł. Wśród nich znajdują się słynne „Opowieści Lasku Wiedeńskiego” (Geschichten aus dem Wienerwald), pełne malowniczych melodii, oraz energetyczna „Tritsch-Tratsch-Polka”, która do dziś rozgrzewa publiczność na koncertach. **W dziedzinie operetki, Johann Strauss II stworzył dzieła, które stanowią filary repertuaru tego gatunku, z których najważniejsze to bez wątpienia „Zemsta nietoperza” (Die Fledermaus) i „Baron cygański” (Der Zigeunerbaron).** Jego twórczość zdobyła uznanie nie tylko publiczności, ale i innych wielkich kompozytorów. Richard Wagner uwielbiał jego walc „Wino, kobieta i śpiew” (Wein, Weib und Gesang). Johannes Brahms, będący bliskim przyjacielem Straussa, złożył mu hołd, podpisując kiedyś na wachlarz żony Straussa nuty walca „Nad pięknym modrym Dunajem” z dopiskiem: „Niestety NIE autorstwa Johannesa Brahmsa”.

Najważniejsze dzieła Johanna Straussa II:

• Walce: „Nad pięknym modrym Dunajem”, „Walc Cesarski”, „Opowieści Lasku Wiedeńskiego”.
• Polki: „Tritsch-Tratsch-Polka”.
• Operetki: „Zemsta nietoperza” (Die Fledermaus), „Baron cygański” (Der Zigeunerbaron).

Międzynarodowe sukcesy i podróże

Międzynarodowa sława Johanna Straussa II zaczęła się kształtować już w połowie XIX wieku. **W latach 1856–1865 kompozytor co roku odwiedzał Rosję, gdzie zdobywał ogromną popularność, występując w Pawilonie Vauxhall w Pawłowsku.** Jego koncerty przyciągały tłumy, a jego muzyka podbijała serca słuchaczy od Petersburga po Moskwę. W 1872 roku Strauss udał się do Stanów Zjednoczonych na zaproszenie Patricka Gilmore’a, znanego impresario. Tam, podczas Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego w Bostonie, dyrygował monumentalnym „Monster Concert” z udziałem ponad 1000 wykonawców, co było wydarzeniem bezprecedensowym.

Popularność Straussa w USA była tak ogromna, że fanki masowo prosiły o jego włosy. Aby chronić fryzurę mistrza, jego lokaj stosował niecodzienne metody. Wycinając futro z czarnego nowofundlanda kompozytora, rozdawał je wielbicielkom jako rzekomo „autentyczne włosy Straussa”, co świadczy o skali jego fenomenalnej popularności za oceanem.

Podróże zagraniczne Johanna Straussa II:

• Rosja (lata 1856–1865): Występy w Pawilonie Vauxhall w Pawłowsku.
• Stany Zjednoczone (1872): Udział w Międzynarodowym Festiwalu Muzycznym w Bostonie, dyrygowanie „Monster Concert”.

Zdrowie, śmierć i dziedzictwo

Przez całe życie Johann Strauss II zmagał się z licznymi problemami zdrowotnymi. Cierpiał na hipochondrię oraz różnego rodzaju fobie, co znacząco wpływało na jego samopoczucie. **W 1853 roku, pod wpływem ogromnego obciążenia pracą i napięcia, przeszedł załamanie nerwowe, co zmusiło go do przekazania prowadzenia swojej orkiestry bratu, Josefowi.** Mimo tych trudności, jego twórcza siła nie malała.

Johann Strauss II zmarł 3 czerwca 1899 roku w Wiedniu w wyniku zapalenia płuc. W chwili śmierci pracował nad baletem „Aschenbrödel”. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Wiedniu (Zentralfriedhof), w miejscu spoczynku wielu wybitnych postaci kultury i sztuki. Jego dziedzictwo jest żywe i pielęgnowane do dziś. W Wiedniu znajduje się jego dawna rezydencja przy Praterstrasse, będąca obecnie częścią Muzeum Wiednia. Jego życie i twórczość zainspirowały twórców filmowych – Alfred Hitchcock nakręcił o nim film biograficzny „Waltzes from Vienna” (1934), a Walt Disney stworzył „The Waltz King” (1963). **Tradycja prowadzenia orkiestry ze skrzypcami w ręku (tzw. Vorgeiger), którą zapoczątkował Strauss, jest nadal praktykowana, m.in. podczas Koncertów Noworocznych Filharmoników Wiedeńskich.** Jego wkład w muzykę jest corocznie celebrowany przez Filharmoników Wiedeńskich, którzy kontynuują jego wiedeńską tradycję.

Warto wiedzieć: Bracia Josef i Eduard Strauss zawarli pakt, zgodnie z którym ten, który przeżyje drugiego, miał zniszczyć ich wspólne archiwa. W 1907 roku Eduard Strauss spełnił tę obietnicę, spalając ogromną część oryginalnych archiwów orkiestrowych.

Najważniejsze wydarzenia z życia Johanna Straussa II:

• 1825: Narodziny Johanna Straussa II w St Ulrich niedaleko Wiednia.
• 1844: Debiut jako kompozytor w kasynie Dommayera w Hietzing.
• 1845: Otrzymanie stanowiska kapelmistrza 2. Wiedeńskiego Pułku Obywatelskiego.
• 1849: Śmierć ojca, połączenie orkiestr.
• 1862: Pierwsze małżeństwo z Henriettą Treffz.
• 1863: Otrzymanie tytułu dyrektora muzyki na balach dworskich.
• 1872: Podróż do Stanów Zjednoczonych.
• 1878: Śmierć Henrietty Treffz, drugie małżeństwo z Angeliką Dittrich.
• 1887: Zmiana wyznania i narodowości, trzecie małżeństwo z Adele Deutsch.
• 1899: Śmierć w Wiedniu.

Kontrowersje i rywalizacja

Życie rodziny Straussów nie było wolne od napięć i kontrowersji. Bracia Josef i Eduard zawarli pakt, zgodnie z którym ten, który przeżyje drugiego, miał zniszczyć ich wspólne archiwa. **W 1907 roku Eduard Strauss spełnił tę obietnicę, niszcząc ogromną część oryginalnych archiwów orkiestrowych w fabryce pieców, co stanowi niepowetowaną stratę dla historii muzyki.** Johann Strauss II, mimo swojej dominacji w dziedzinie walca, musiał również mierzyć się z konkurencją w świecie operetki, gdzie wielkie sukcesy odnosił Jacques Offenbach.

Kontekst historyczny:

• 1844: W tym samym roku, w którym Johann Strauss II zadebiutował jako kompozytor, w Europie narastały nastroje rewolucyjne, które wybuchły w pełni w 1848 roku.
• 1872: W tym roku, kiedy Strauss udał się do Stanów Zjednoczonych, w USA obchodzono setną rocznicę uzyskania niepodległości, co podkreśla wagę jego wizyty w kontekście wydarzeń kulturalnych.

Ciekawostki i dziedzictwo

Wiedeńska rezydencja Johanna Straussa II przy Praterstrasse jest dziś częścią Muzeum Wiednia, świadcząc o jego trwałym związku z miastem. Jego życie i twórczość stały się inspiracją dla licznych dzieł filmowych; Alfred Hitchcock nakręcił o nim film biograficzny „Waltzes from Vienna” (1934), a Walt Disney, po wizycie w Wiedniu, stworzył film „The Waltz King” (1963). **Tradycja prowadzenia orkiestry ze skrzypcami w ręku (tzw. Vorgeiger), którą zapoczątkował Strauss, jest nadal praktykowana, m.in. podczas Koncertów Noworocznych Filharmoników Wiedeńskich.** Jego dziedzictwo jest corocznie celebrowane przez Filharmoników Wiedeńskich, którzy pielęgnują i wykonują jego ponadczasową muzykę.

Warto wiedzieć: Johann Strauss II był podziwiany przez innych wielkich kompozytorów. Richard Wagner uwielbiał jego walc „Wino, kobieta i śpiew”. Jego przyjaźń z Johannesem Brahmsem była bardzo ceniona; Brahms złożył Straussowi niezwykły hołd, podpisując wachlarz żony kompozytora z dopiskiem: „Niestety NIE autorstwa Johannesa Brahmsa” na nutach walca „Nad pięknym modrym Dunajem”.

Filmy inspirowane życiem i twórczością Johanna Straussa II:

• „Waltzes from Vienna” (1934), reż. Alfred Hitchcock.
• „The Waltz King” (1963), reż. Walt Disney.

Johann Strauss II, dzięki swojej niezwykłej pasji i talentowi, na zawsze pozostanie „Królem Walca”, a jego muzyka wciąż rozbrzmiewa na całym świecie, będąc świadectwem jego niezaprzeczalnego wkładu w rozwój muzyki lekkiej i operetki. Jego życie, pełne sukcesów i osobistych zmagań, stanowi inspirujący przykład artystycznego dziedzictwa, które przetrwało pokolenia.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Johann_Strauss_II