Awerroes (Ibn Ruszd): encyklopedia życia i filozofii Ibn Rushda

0

Abū al-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd, znany na Zachodzie jako Awerroes, to jedna z najbardziej wpływowych postaci intelektualnych epoki średniowiecza, urodzony 14 kwietnia 1126 roku w Kordobie. Ten wybitny muzułmański uczony, polimata o niezwykle szerokich horyzontach, zyskał miano „Komentatora” Arystotelesa, a jego prace odegrały kluczową rolę w przywróceniu myśli greckiej do Europy. W wieku 72 lat, 11 grudnia 1198 roku, zmarł w Marrakeszu, pozostawiając po sobie monumentalne dziedzictwo naukowe i filozoficzne.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na grudzień 1198 roku miał 72 lata.
• Żona/Mąż: Brak danych.
• Dzieci: Brak danych.
• Zawód: Filozof, prawnik, lekarz, astronom, fizyk, psycholog, matematyk, lingwista.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie kluczowych komentarzy do dzieł Arystotelesa, które wpłynęły na europejską myśl filozoficzną.

Podstawowe informacje o Awerroesie

Pełne imię, przydomki i pochodzenie

Pełne arabskie nazwisko tego wybitnego uczonego brzmi Abū al-Walīd Muḥammad ibn Aḥmad ibn Rushd. W świecie zachodnim jego postać znana jest przede wszystkim pod zlatinizowaną formą „Awerroes”. Aby odróżnić go od jego równie sławnego dziadka, często dodawano mu przydomek al-Hafid, co oznacza „Wnuk”. Jego korzenie sięgają Kordoby, miasta w Al-Andalus (dzisiejsza Hiszpania), które w czasie jego urodzenia znajdowało się pod panowaniem Imperium Almorawidów.

Data i miejsce urodzenia

Awerroes przyszedł na świat 14 kwietnia 1126 roku w Kordobie, strategicznym ośrodku kultury i nauki w średniowiecznej Hiszpanii. Miasto to, wówczas pod panowaniem Imperium Almorawidów, stanowiło kolebkę dla rozwoju jego wszechstronnych talentów. Data urodzenia stanowi kluczowy punkt odniesienia do zrozumienia kontekstu historycznego, w którym kształtował się jego światopogląd i dorobek naukowy.

Data i miejsce śmierci

Życie Awerroesa zakończyło się 11 grudnia 1198 roku w Marrakeszu. Miasto to, będące stolicą Kalifatu Almohadów (dzisiejsze Maroko), było świadkiem ostatnich chwil tego wielkiego myśliciela. W chwili śmierci Awerroes miał 72 lata, co pozwala ocenić długość i intensywność jego bogatej kariery naukowej i publicznej.

Status polimata i tytuł „Komentatora”

Awerroes był uosobieniem renesansowego ducha w świecie islamu. Jego status „polimata” podkreśla niezwykłą szerokość jego zainteresowań i kompetencji. Był on nie tylko prawnikiem i lekarzem, ale także filozofem, astronomem, fizykiem, psychologiem, matematykiem i lingwistą. W świecie zachodnim Awerroes zasłużył na miano „Komentatora” Arystotelesa, a także „Ojca Racjonalizmu”. Jego fundamentalne prace interpretujące dzieła Stagiryty miały nieoceniony wpływ na ponowne odkrycie i zrozumienie filozofii greckiej w Europie.

Rodzina i życie prywatne Awerroesa

Pochodzenie z prawniczej elity

Rodzina Awerroesa cieszyła się w Kordobie ogromnym szacunkiem i autorytetem, głównie za sprawą długiej tradycji służby publicznej. Jego dziadek pełnił zaszczytną funkcję głównego sędziego (qadi) Kordoby, a także był imamem w Wielkim Meczecie. Takie pochodzenie zapewniło młodemu Muhammadowi ibn Ahmadowi dostęp do najwyższych kręgów intelektualnych i społecznych, co miało niebagatelny wpływ na jego dalszy rozwój.

Wpływ ojca na edukację

Ojciec Awerroesa, Abu al-Qasim Ahmad, kontynuował rodzinne tradycje, również piastując stanowisko głównego sędziego. To właśnie on odegrał kluczową rolę w edukacji syna. Ojciec wprowadził Awerroesa w świat prawoznawstwa, kładąc szczególny nacisk na szczegółowe przyswajanie tekstów prawnych, czego przykładem jest pamięciowe opanowanie dzieła Muwatta Imama Malika. Ta wczesna i solidna edukacja prawnicza stanowiła fundament dla jego późniejszych, wszechstronnych poszukiwań naukowych.

Edukacja i rozwój naukowy

Doskonałe wykształcenie

Awerroes zdobył wszechstronne wykształcenie pod okiem najwybitniejszych uczonych swoich czasów. Studiował hadisy u Ibn Bashkuwala, co pogłębiło jego wiedzę na temat tradycji islamskich. Prawoznawstwo malikickie zgłębiał u al-Hafiza Abu Muhammada ibn Rizqa, a jego medyczne wykształcenie było kształtowane przez samego Abu Jafara Jarima al-Tajaila. Ta interdyscyplinarna edukacja pozwoliła mu na stworzenie unikalnego synkretyzmu myśli, łączącego wiedzę religijną, prawniczą i naukową.

Kariera zawodowa i służba publiczna Awerroesa

Misja w Marrakeszu (1153 r.)

W 1153 roku Awerroes podjął się ważnej misji w Marrakeszu. Na zlecenie Kalifatu Almohadów prowadził tam obserwacje astronomiczne, co świadczy o jego zaangażowaniu w rozwój nauk przyrodniczych. Ponadto, aktywnie wspierał projekt budowy nowych uczelni, co podkreśla jego rolę w krzewieniu wiedzy i edukacji w regionie.

Przełomowe spotkanie z kalifem (1169 r.)

Rok 1169 okazał się przełomowy w karierze Awerroesa. Dzięki rekomendacji znakomitego filozofa Ibn Tufayla, został on przedstawiony kalifowi Abu Yaqubowi Yusufowi. Podczas merytorycznej dyskusji na temat wieczności niebios, Awerroes wykazał się głęboką wiedzą i elokwencją, co zaowocowało trwałą przychylnością władcy. To spotkanie otworzyło mu drzwi do dalszej kariery na dworze kalifatu.

Urząd sędziego (Qadi)

Po uzyskaniu przychylności kalifa, kariera Awerroesa nabrała tempa. W 1169 roku został mianowany sędzią w Sewilli, a dwa lata później, w 1171 roku, objął to samo stanowisko w swojej rodzinnej Kordobie. Jako sędzia (qadi), Awerroes rozstrzygał liczne spory prawne i wydawał opinie prawne, znane jako fatwy, co świadczy o jego autorytecie i głębokiej znajomości prawa.

Lekarz nadworny

Kulminacyjnym punktem kariery Awerroesa było objęcie stanowiska osobistego lekarza kalifa w 1182 roku, zastępując na tej pozycji swojego przyjaciela Ibn Tufayla. W tym samym roku powierzono mu również urząd głównego sędziego Kordoby. Połączenie funkcji lekarza dworskiego i najwyższego sędziego świadczy o ogromnym zaufaniu, jakim darzono go na najwyższych szczeblach władzy Almohadów.

Dorobek naukowy i najważniejsze dzieła

Liczba publikacji

Awerroes był postacią niezwykle płodną literacko. Jego dorobek obejmuje ponad 100 książek i traktatów, co czyni go jednym z najaktywniejszych autorów swojej epoki. Wśród jego dzieł znajdują się 28 prac filozoficznych, 20 traktatów medycznych, 8 prac prawniczych, 5 dzieł teologicznych oraz 4 prace z zakresu gramatyki. Ta wszechstronność świadczy o jego nieustannym dążeniu do poszerzania wiedzy w wielu dziedzinach.

Trzy rodzaje komentarzy do Arystotelesa

Kluczowym elementem dorobku Awerroesa są jego monumentalne prace interpretujące dzieła Arystotelesa. Swoje analizy dzielił na trzy główne kategorie: krótkie komentarze (jami), średnie (talkhis) oraz długie (tafsir). Ostatni typ, tafsir, zawierał pełny tekst oryginału z niezwykle szczegółową analizą linia po linii, co czyniło je cennym narzędziem do zgłębiania myśli greckiego filozofa.

Dzieło medyczne „Colliget”

Najważniejszą pracą medyczną Awerroesa jest Al-Kulliyat fi al-Tibb, znana w Europie jako Colliget. Dzieło to, stanowiące kompleksowe ujęcie wiedzy medycznej, stało się na całe stulecia podstawowym podręcznikiem na europejskich uniwersytetach. Jego wpływ na rozwój medycyny w Europie był nieoceniony, kształtując pokolenia lekarzy i naukowców.

Obrona filozofii

W swoim słynnym dziele Incoherence of the Incoherence (Destrukcja destrukcji), Awerroes podjął się obrony filozofii przed atakami teologa Al-Ghazalego. Argumentował on, że między religią a filozofią nie ma sprzeczności, a racjonalne poszukiwanie prawdy jest zgodne z boskim objawieniem. Teza ta stanowiła kluczowy element jego filozofii i przyczyniła się do rozwoju koncepcji „podwójnej prawdy” w późniejszym myśleniu europejskim.

• 28 prac z filozofii
• 20 prac z medycyny
• 8 prac z prawa
• 5 prac z teologii
• 4 prace z gramatyki

Medycyna i odkrycia naukowe Awerroesa

Odkrycia neurologiczne

W dziedzinie medycyny Awerroes dokonał przełomowych odkryć. Zaproponował nową teorię dotyczącą przyczyn udaru mózgu, a co więcej, jako pierwszy w historii opisał oznaki i objawy choroby Parkinsona. Jego wnikliwe obserwacje i analizy stanowiły znaczący krok naprzód w zrozumieniu ludzkiego organizmu i jego schorzeń.

Badania nad wzrokiem

Istnieją przesłanki sugerujące, że Awerroes mógł być pierwszym uczonym, który poprawnie zidentyfikował siatkówkę jako kluczową część oka odpowiedzialną za odbieranie bodźców świetlnych. Jego zainteresowanie optyką i funkcjonowaniem narządu wzroku wpisuje się w szerokie spektrum jego dociekań naukowych, które wyprzedzały epokę.

Warto wiedzieć: Awerroes zaproponował nową teorię udaru mózgu i jako pierwszy opisał objawy choroby Parkinsona.

Kontrowersje, potępienie i wygnanie Awerroesa

Nagły upadek (1195 r.)

W 1195 roku los Awerroesa odwrócił się w dramatyczny sposób. Został postawiony przed trybunałem w Kordobie, który potępił jego nauki. W konsekwencji jego dzieła zostały nakazane spalić, a on sam skazany na wygnanie. Był to nagły i bolesny koniec jego dotychczasowej kariery i pozycji społecznej. W 1195 roku jego nauki zostały potępione, dzieła nakazano spalić, a on sam został skazany na wygnanie.

Przyczyny polityczne

Współcześni historycy analizując przyczyny upadku Awerroesa, wskazują na motywacje polityczne. Uważa się, że kalif, potrzebując wsparcia ortodoksyjnych ulemów do prowadzenia wojny przeciwko chrześcijańskim królestwom, poświęcił Awerroesa, by zyskać ich przychylność. Wydaje się, że jego radykalne idee filozoficzne były pretekstem do odsunięcia go od władzy w obliczu trudnej sytuacji politycznej.

Potępienie przez Kościół

Radykalne tezy Awerroesa, w szczególności koncepcja „jedności intelektu”, wywołały silny opór w środowiskach religijnych. Jego poglądy zostały oficjalnie potępione przez Kościół Katolicki w latach 1270 i 1277. **To potępienie miało długofalowe konsekwencje dla recepcji jego myśli w łacińskiej Europie, prowadząc do powstania ruchu znanego jako awerroizm łaciński.**

Dziedzictwo i wpływ Awerroesa

Obecność Ibn Arabiego

Na drugim pogrzebie Awerroesa, który odbył się w Kordobie, obecny był młody wówczas Ibn Arabi. Później stał się on jednym z najbardziej znanych mistyków i filozofów sufickich. Ta symboliczna obecność pokazuje, jak wielki wpływ Awerroes wywierał na kolejne pokolenia myślicieli, nawet tych o odmiennych nurtach filozoficznych.

Przetrwanie dzieł

Paradoksalnie, wiele prac Awerroesa nie przetrwało w oryginalnym języku arabskim. Ich znaczenie dla historii myśli zostało jednak zachowane dzięki tłumaczeniom na język hebrajski i łacinę. **To właśnie te przekłady umożliwiły późniejszym pokoleniom zapoznanie się z jego ideami i kontynuowanie dyskusji filozoficznej.**

Wpływ na chrześcijaństwo

Mimo że Tomasz z Akwinu był jednym z głównych krytyków awerroizmu, to właśnie jego polemika z tekstami Awerroesa zmusiła scholastyków do głębszego rozwoju własnych systemów filozoficznych. **Dzieła Awerroesa, stanowiąc wyzwanie intelektualne, stymulowały europejskich myślicieli do formułowania i obrony własnych stanowisk, co przyczyniło się do dynamicznego rozwoju filozofii w średniowiecznej Europie.**

Awerroes, jako wybitny polimata, pozostawił trwały ślad w historii myśli zachodniej, przede wszystkim poprzez swoje kluczowe komentarze do dzieł Arystotelesa, które odegrały nieocenioną rolę w renesansie filozofii greckiej w Europie. Pomimo okresowych potępień i wygnania, jego prace, zachowane dzięki tłumaczeniom, inspirowały kolejne pokolenia uczonych i przyczyniły się do rozwoju europejskiej filozofii i medycyny.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Averroes